Osmanlı Devletinde Arnavut İdareciler: Pertev Mehmed Paşa, Eserleri Ve Eyüp’teki Türbesi – Müfid Yüksel

Osmanlı Devletinde Arnavut İdareciler: Pertev Mehmed Paşa, Eserleri Ve Eyüp’teki Türbesi
Müfid Yüksel

 

Pertev Mehmed Paşa Sarayı-Kervansarayı

 

Saray, Cemal Yener Tosyalı caddesi  ile, Kâtip Çelebi caddesinin birleştiği yerde Mimar Ağa camiinin arka tarafında bulunmaktaydı. Payzen Yusuf Paşa’nın yanı sıra Pertev Mehmed Paşa’nın da bu civarda büyük bir konağı/sarayı varmış. .(Mehmed Ziyâ, 1336-1928: 2/53). Pertev Paşa Sarayı ve Konağı adlarıyla anılmıştır. Yanında Kervansarayı da varmış.Saray-Kervansarây Mimar Sinan yapısı olup, Sâ’î Çelebî’nin Tezkiretu’l-Ebniye kitabında yer almaktadır:

 

اوننجی باب

 

بنا اولنان كاربان سرایلرڭ اعدادین بیان ایدر

 

وفاده پرتو پاشا كاربان سرایی

 

 

اون برنجی باب

بنا اولنان سرایلرڭ اعدادین بیان ایدر

 

وفا میداننده پرتو پاشا سرایی

شهردن طشره پرتو پاشا سرایی

 

“Onuncu Bâb

Binâ Olunan Kârbânsarâyların İ’dâdın Beyân İder

 

Vefâ’da Pertev Paşa Kârbânsarâyı

 

Onbirici Bâb

Binâ Olunan Sarâyların İ’dâdın Beyân İder

 

Vefa Meydânında Pertev Paşa Sarâyı…..Şehirden Taşra Pertev Paşa Sarâyı ”(Sâ’î Mustafa Çelebî,Tezkire, Yazma Nüs. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, EH. 1236:56a-57a; Hayati Develi Yayını, 2003:106-107; Sönmez , 1988:37,38,74-75)

 

Burada Vefa’daki Saray/Konak dışında Pertev Paşa’nın Dersaâdet dışında yine Mimar Sinan yapısı bir sarayının daha bulunduğuna işaret etmektedir

 

Saray/Konak 992 tarihinde o sırada sadrazam olam Özdemiroğlu Osman Paşa’nın da konağı olmuştur. (Selânîkî, Târîh, 1281:178-179; 1999:145-146) Hatta bu saray, H. 1000 tarihinde  İstanbul’a gönderilip, bir zaman sonra vebadan vefat eden Safevi şehzadesi Haydar Mirza’ya tahsis edilmiş:

“ Ve mahall-i  süknası Vefâ meydânına nâzır olan Pertev Paşa’nın sarâyı bisât-ı fâhire ile döşenüp ve ta’âmiyesi rûz-merre kilâr-ı âmireden ve masârıf-ı mu’ayyenesi hazîne-i pâdişâhîden verilüp…” (Peçevî, Târîh, 1283:2/122; Selânîkî, Târîh, 1281:261-262; 1999:217-218). Haydar Mirza, 1004 Tarihinde İstanbul’da vebadan vefat etmiş olup, Eyüp Sultan civarında defnedilip üzerine türbe yapılmış. Sonraları, safeviler bunu kabullenmeyerek gizliden mezarını açıp cenazesini diyâr-ı Acem’e kaçırıp, Erdebil’de yeniden defnetmişler. (Peçevî, Ibid; Haskan, 1996:175)

 

Evliya Çelebî de Seyahatnâme’de Sarayı: “ Sarây-ı Pertev Paşa Be Meydân-ı Vefâ“ diye Mimar Sinan eserleri meyanında zikreder. (Evliyâ Çelebî, Seyahatnâme, Topkapı Sarayı Bağdat Köşkü Nüshası, 304:1/94a). Aynı şekilde kervansarayı da zikreder: “ Kârbânsarây-ı Vefâ Hânı, Sâhibuhu Pertev Paşa, Kâr-ı Mi’mâr Sinân” (Evliyâ Çelebî, Seyahatnâme, Topkapı Sarayı Bağdat Köşkü Nüshası,304:1/95a)

 

Sarayın yanında bulunan kervansaray ise bir ara İran/Safevî elçilerinin misafirhanesi olmuştur. 1005 Rebi’ülevvelinin sonlarında Safevi hükümdarı Şah Abbas’ın elçisi Erdebil hânı Zülfikar Hân İstanbul’a gönderilir ve Pertev Paşa’nın kervansarayında ikamet ettirilir. (Selânîkî, Târîh, 1999:638-639)

 

Bu şekilde 17. yüzyılda var olduğu anlaşılan Saray ve Kervansaray, 20. yüzyıla ulaşmamıştır.

Arnavut asıllı olup Enderun’dan yetişen Pertev Paşa, rikâbdâr ağa, Kapıcıbaşı ve yeniçeri ağası olmuştur. Daha sonra Rumeli beylerbeyliği, 962’de dördüncü vezir, 968’de üncü vezir, 972 tarihinde vezîr-i sânî (ikinci vezir) olmuştur. Önce Kıbrıs sonra İnebahtı seferlerinde donanmaya serdar-ı ekrem olmuştur. İnebahtı seferine Kapudân-ı Derya Müezzinzâde Ali Paşa ile birlikte çıkmıştır.Ali Paşa ile ilgili Sicill-i Osmânî’de şu kayıt yer almaktadır.

 

“Ali Paşa-Müezzinzade-: Enderûn-ı Hümâyundan çıkarak mîralem ve sonra Yeniçeri ağası oldu. 975 (1567/8) de kapdan-ı derya oldu. 979 (1571/72) da Pertev Paşa serdarlığıyla Donanma-yı Hümâyunla Çeşmeönünde bulunarak şehit olmuştur. Kendi görüşüne tabi olup denizciliği bilmediğinden hayli yetişmiş Tersane ümerâsının, birlikte şehâdetlerine sebep olmuştur. “(M. Süreyyâ, Sicill, 1308-1315:3/500)

Bu bozgun esnasında Pertev Mehmed Paşa da denize düşüp, Hasanpaşazâde Mahmud Beey tarafından kurtarılmış, ancak İstanbul’a dönüşte, İnebahtı bozgunundan mes’ul tutulduğundan vezaretten azledilip iclâ kılındı. Hüner ve marifet sahibi ise de cenk adamı değildi. (Selânîkî, Târîh, 1281:106; 1999:82; Peçevî, Târîh,1283:1/495-497; M. Süreyyâ, Sicill, 1308-1315:2/38)Hatta bu konuda:

“ أز باد هوا آمد و بر باد هوا رفت ve خبر واقع” (979) tarihleri düşürülmüştür.(Selânîkî, Târîh, 1281:106; 1999:82)

 

Pertev Mehmed Paşa, ertesi sene 980 tarihinde vefat etmiş olup Eyüp Sultan Külliyesinin Doğu çıkışında Ayas Paşa türbesinin karşısında önceden Mimar Sinân’a inşa ettirdiği türbesine defn edilmiştir.Türbenin tâk-ı dergâhındaki kitâbe şudur:

 

یاپدي اوّل تربه سیِنی اَیلدي آخر سفر

پَرتَوِ نُور هدی پآشای فردوس آشیاَن

كلّ شيٍءٍ هآلك سرّندن الدي چون خبر

ترك ایدوب دنیا اوینی جان گبی اولدی روان

عیش و نوش ایدن فنَا بزمنده قلدي عاقبت

جآم موتی سآقی دوران الندن نوش جان

اه كم دست اجلدن كمسه هیچ قورتلمدي

گر اَمیر تاجدآر وُ گر وَزیر كامران

قلدي یوم الأربَعآده رِحلتِ دآرالبَقَا

غُرّۀ مآهِ جماذي الآخر اولمشدي عیآن

روحیچُون فاتحه اوقوڭ نهادي اوقیوب

دیدي تاریخ ایده حق رَحمت اوله مأويِ جِنآن

سنه ٩٨٠    

 

Yapdı evvel türbesîni eyledi âhir sefer

Pertev-i nûr-ı hüda pâşâ-yı Firdevs-âşiyân

Küllu Şey’in Hâlikun sırrından aldı çün haber

Terk idüp Dünyâ evini cân gibi oldı revân

‘İyş u nûş iden fenâ bezminde kıldı ‘âkibet

Câm-ı mevti sâki-yi devrân elinden nûş-i cân

Ah kim dest-i ecelden kimse hiç kurtulmadı

Ger emîr-i tâcdâr vü ger vezîr-i kâmrân

Kıldı yevmu’l-erba’âda rihlet-i dâru’l-bekâ

Gurre-i mâh-ı cumâziye’l-âhir olmuşdı ‘iyân

Ruhiyçün Fâtiha okun Nihâdî okıyup

Didi târîh ide Hakk rahmet ola me’va cinân

Sene 980

 

Kitâbeye göre Pertev Paşa, tam olarak 1 Cemâziyelâhir 980 tarihinde bir Çarşamba günü

(9 Ekim 1572 Çarşamba) vefat etmiştir.

 

Büyük Ve Küçük Koğacılar Hamamı:

“İstanbul Ve Boğaziçi” kitabının müellifi M. Ziyâ’ya göre, bu hamam burada yer alan Kanuni dönemi vezirlerinden Pertev Paşanın konağının  haremlik hamamı imiş. Küçük Koğacılar hamamı da selâmlık hamamı imiş. (Mehmed Ziyâ, 1332-1928:2/53)

Evliya Çelebî Seyahatnâmesi’nde de Hamamlar listesinde “Pertev Paşa Hamâmı” (Evliyâ Çelebî, Seyahatnâme, TSK, Bağdat Köşkü, 304:1/97a) şeklinde yer almıştır.

Cemal Yener Tosyalı caddesi ile Kâtip Çelebî caddelerinin kesiştiği noktaya yakın yerde olan bu hamam yukarıda M. Ziyâ Bey’den alıntıladığımız gibi 1923 yılında yol genişletme bahanesi ile yıkılmış ve tarihe karışmıştır. (Haskan, 1995:84)

 

Selamlık Hamamı olarak belirtilen Küçük Koğacılar Hamamı ise Gazanfer Ağa medresesi karşısında şimdiki Hıfzussıha (İBB, Sağlık İşleri Daire Başkanlığı) binasının sol tarafında Himmet sokağı ile, Atatürk bulvarının birleştiği yerde imiş. (Haskan, 1995:230). Bu hamam da 1923’teki yol genişletmesi sırasında yıkılmış, yol planı değişikliği üzerine içeride kalmasına rağmen yıkımdan kurtulamamıştır.

 

Vefa’da Büyük Ve Küçük Koğacılar Hamamı Ve Pertev Paşa Sarayı’nın Duvar Kalıntıları..

Vefa’da Büyük Ve Küçük Koğacılar Hamamı Ve Pertev Paşa Sarayı’nın Duvar Kalıntıları..

Vefa’da Büyük Ve Küçük Koğacılar Hamamı Ve Pertev Paşa Sarayı’nın Duvar Kalıntıları..

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesinin Giriş Kapısı Ve Kitâbesi.

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesinin Kitâbesi..

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesinin Kitâbesi..

Pertev Mehmed Paşa’nın Eyüp’te Arnavut Ayas Paşa Türbesi Karşısında Yer Alan Türbesinin Kitâbesi..

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesinde Pertev Paşa Ve Kervansarayından Söz Eden Bölümler…

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesinde Pertev Paşa Ve Kervansarayından Söz Eden Bölümler…

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir